Bazylika św. Mikołaja

Sanktuarium Matki Bożej Różańcowej

Matka Boża Bocheńska
koronowana
7 października 1934 roku

data nadania tytułu
bazyliki mniejszej 
29 lipca 1998 roku 


Diecezja Tarnowska

Obraz MB

Parafia św. Mikołaja należy do najstarszych wspólnot parafialnych na terenie ziemi bocheńskiej. Jej początki sięgają aż XIII w. Bocheńską parafię fundowała księżna Grzymisława przed 1253 r. Pierwszy kościółek drewniany, o którym wiadomo, wzniesiono w połowie XIII w. z polecenia księżnej Grzymisławy – matki Bolesława Wstydliwego. Miał on służyć górnikom. Natomiast kościół murowany na miejscu drewnianego ufundowała żona księcia krakowskiego – św. Kinga w 1253 r., co było prawdopodobnie związane z nadaniem Bochni praw miejskich. Za opiekuna kościoła w Bochni wybrano św. Mikołaja. Miasto znajdowało się przy ważnym w wiekach średnich trakcie handlowym. Bazylika św. Mikołaja jest gotyckim kościołem, częściowo przekształconym w okresie późnego baroku. Gotycka fasada z końca XV wieku, podparta dwoma przyporami, zwieńczona jest szczytem schodkowym i ozdobiona blendami i fryzem rombowym. Kościół został zbudowany w latach 1440-1445 na miejscu poprzedniej świątyni, zniszczonej przez pożar w 1440 roku. W pierwotnym kształcie był to gotycki halowy kościół ze stosunkowo długim, trójbocznie zamkniętym prezbiterium, przy którym wzniesiono od północy zakrystię oraz kaplicę przemianowaną później na kaplicę św. Kingi. W 1663 r. bp. Mikołaj Oborski wyniósł bocheńskie probostwo do godności prepozytury. Kościół został znacznie uszkodzony przez pożar miasta w 1655 roku, podczas potopu szwedzkiego. Zniszczone zostały m.in. dach i sklepienia. Odbudowa kościoła w stylu barokowym prowadzona była z funduszy przekazanych przez króla Jana Kazimierza i zakończyła się w 1665 roku. Największym i najciekawszym dziełem w farze bocheńskiej jest ołtarz główny wykonany w latach 1770-1772 przez snycerza i malarza religijnego Piotra Korneckiego z Gdowa. Uprzednio był to ołtarz gotycki, zapewne szafowy, który przetrwał wiele kataklizmów. W połowie XVIII w. groził wszakże zawaleniem, Nieoczekiwanie, z pomocą przyszli konfederaci barscy. Ich żołnierskie składki stały się zawiązką potrzebnego funduszu, który rozrósł się w szybkim tempie. Ołtarz skonstruowany został jako architektoniczny, trójosiowy i dwukondygnacyjny, wsparty na cokole. Na osi środkowej umieszczone jest tabernakulum, natomiast na osiach bocznych po trzy postumenty, na których wspierają się złocone kompozytowe kolumny pierwszej kondygnacji, z których środkowe wysunięte nieco do przodu stwarzają efekt kulisowości. Kolumny podtrzymuje profilowane belkowanie z dużymi wolutami, będącymi podstawą dla figur siedzących aniołów i ozdobnych wazonów. Na osi środkowej pierwszej kondygnacji, w ozdobnej rzeźbionej ramie, umieszczony jest obraz pędzla Korneckiego przedstawiający św. Mikołaja. Pomiędzy kolumnami znajdują się naturalnej wielkości figury czterech Ewangelistów. W części środkowej drugiej kondygnacji flankowanej dwoma pilastrami podtrzymującymi belkowanie z figurami aniołów, umieszczony jest obraz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, również pędzla wspomnianego artysty. Konstrukcję ołtarza wieńczy gloria z Okiem Opatrzności w środku. Całości dopełniają wspaniale cięte i złocone regencyjno-rokokowe ornamenty. W 1777 roku, dzięki uzyskanej subwencji z dochodów kopalni soli, kościół został odrestaurowany i zyskał od strony południowej kaplicę Matki Boskiej. W XIX wieku dobudowano do kościoła kruchty północną i południową, skarbczyk nad zakrystią oraz neogotycką sygnaturkę projektu Marcina Borelowskiego. W latach 1901-1905, pod kierunkiem architekta Tadeusza Stryjeńskiego dokonano regotycyzacji kościoła. Większość wyposażenia wnętrza kościoła reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Ołtarz główny, sześć ołtarzy bocznych, rokokowa ambona i niektóre mniejsze sprzęty pochodzą z warsztatu Piotra Korneckiego. Jego autorstwa jest też obraz patrona kościoła w ołtarzu głównym. Kaplica św. Kingi posiada jednolite neogotyckie wyposażenie i polichromię zaprojektowane pod koniec XIX wieku przez Jana Matejkę, nawiązujące do wystroju kościoła Mariackiego w Krakowie. Ołtarz z obrazem św. Kingi zbudowany jest w formie pseudotryptyku z nieruchomymi skrzydłami. W kaplicy Matki Bożej Bocheńskiej znajduje się marmurowy ołtarz, pochodzący ze zlikwidowanego w 1777 roku kościoła dominikanów w Bochni. W jego polu środkowym wprawiony jest obraz Matki Bożej Różańcowej, zwanej Bocheńską. Obraz ten, pochodzący z I. połowy XVI w., malowany na płótnie naklejonym na deskę, został 7 października 1934 roku ukoronowany na mocy dekretu papieskiego. Na szczególną uwagę zasługują okazałe stalle, ustawione przy północnej i południowej ścianie wydłużonego prezbiterium, pochodzące z końca XVII wieku. Posiadają na zapleckach malowidła na desce ukazujące sceny z życia świętych. W nawie głównej przy pierwszym filarze od strony północnej usytuowana jest rokokowa ambona wykonana w warsztacie Piotra Korneckiego w 1762 r. Na zaplecku ambony widnieje malowany na desce obraz Dobrego Pasterza. Na chórze muzycznym znajdują się późnobarokowe organy, pochodzące z II. połowy XVIII w. W 1898 roku zostały przebudowane przez organmistrza Tomasza Falla ze Szczyrzyca w stylu romantycznym. Obecnie instrument posiada 20 głosów, dwa manuały i pedał oraz mechaniczną trakturę. Obok kościoła znajduje się wolnostojąca drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej z początku XVII wieku, zbudowana początkowo przy nie istniejącym obecnie kościele bernardynów w Bochni. Została ona zrekonstruowana w latach 1990-1993, po zniszczeniach w pożarze w 1987 roku. Dzwonnica jest obiektem na szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego. Na jubileusz 2000-lecia odkupienia zamontowano nowe drzwi spiżowe, na których umieszczono na awersie tajemnice radosne różańca świętego, a na rewersie historię sanktuarium w czterech obrazach. W dniu 17 listopada 1997 roku ojciec święty Jan Paweł II ogłosił bullę podnoszącą kościół św. Mikołaja w Bochni do godności Bazyliki Mniejszej. W 2003 roku przy kościele erygowana została kapituła kolegiacka, zaś sam kościół został podniesiony do godności kolegiaty.